กระดูกสะโพกหักในผู้สูงอายุ

ภัยเงียบวัยเก๋า: กระดูกสะโพกหักในผู้สูงอายุ (Hip Fractures in the Elderly) เข้าใจ ป้องกัน และรักษาอย่างทันท่วงที

กระดูกสะโพกหักในผู้สูงอายุ (Hip fracture in senile) ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางออร์โธปิดิกส์ที่พบได้บ่อยและอันตรายกว่าที่หลายคนคิด ภาวะนี้หมายถึงการแตกหักของกระดูกต้นขา (Femur) บริเวณข้อสะโพกและโคนขาหนีบ ซึ่งสาเหตุหลักมักมาจากการหกล้มเบาๆ หรือสะโพกกระแทกพื้นในผู้ป่วยที่มีภาวะกระดูกบางหรือกระดูกพรุนอยู่เดิม

1.ภาพรังสีกระดูกสะโพกซ้ายหัก:

2.ภาพรังสีกระดูกสะโพกซ้ายหัก รักษาด้วยการผ่าตัดดามกระดูก:

3. ภาพรังสีแสดงให้เห็นกระดูกสะโพกขวาหัก และได้รับการผ่าตัดใส่หัวกระดูกสะโพกเทียม:

สิ่งสำคัญที่ญาติและลูกหลานต้องตระหนักคือ "นี่ไม่ใช่แค่กระดูกหัก แต่เป็นภาวะที่อาจคุกคามถึงชีวิต" หากไม่ได้รับการรักษาที่ถูกต้องและทันท่วงที

---

⚠️ ใครบ้างที่มีปัจจัยเสี่ยง?

ปัจจัยเสี่ยงอันดับหนึ่งคือ "ภาวะกระดูกบางและกระดูกพรุน" ซึ่งทำให้กระดูกสูญเสียความแข็งแรง นอกจากนี้ยังมีปัจจัยร่วมอื่นๆ ได้แก่:

• อายุที่มากขึ้น: ยิ่งอายุมาก โอกาสเกิดกระดูกพรุนและปัญหาการทรงตัวยิ่งสูง

• เพศ: พบใน "ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน" สูงกว่าผู้ชาย

• โรคประจำตัวเรื้อรัง: เช่น โรคเบาหวาน ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพของกระดูก

• ภาวะทุพโภชนาการ: การกินอาหารไม่ครบถ้วน ขาดแคลเซียมและวิตามินดี

• พฤติกรรมการใช้ชีวิต: ขาดการออกกำลังกาย สูบบุหรี่จัด หรือดื่มสุราเป็นประจำ

• การใช้ยาบางชนิด: ยาที่ทำให้เกิดผลข้างเคียงกระดูกพรุนเมื่อใช้ต่อเนื่อง เช่น ยาสเตียรอยด์

🚨 อาการน่าสงสัย และการปฐมพยาบาลเบื้องต้น

หากผู้สูงอายุหกล้ม (แม้จะดูไม่รุนแรง) แล้วมีอาการดังต่อไปนี้ ให้สงสัยไว้ก่อนว่าอาจมีกระดูกสะโพกหัก:

• ไม่สามารถลุกขึ้นยืน หรือลงน้ำหนักที่ขาข้างที่ล้มได้

• เมื่อขยับขาแล้วมีอาการปวดร้าวบริเวณสะโพกหรือโคนขาหนีบอย่างรุนแรง

วิธีดูแลเบื้องต้นเมื่อสงสัยว่ากระดูกสะโพกหัก:

1. ห้ามดัด ห้ามดึง: ลองจับบริเวณข้อเท้าแล้วค่อยๆ โยกขาไปมาเบาๆ หากผู้ป่วยเจ็บปวดมาก ให้หยุดทันที

2. อยู่นิ่งที่สุด: ให้ผู้ป่วยนอนราบ โทรเรียกรถพยาบาล (1669) มารับที่บ้าน

3. การเคลื่อนย้าย (หากจำเป็น): หากต้องนำส่งเอง ให้หาแผ่นกระดานแข็งสอดใต้หลังและขา มัดตรึงสะโพกและขาให้อยู่นิ่งที่สุด เพื่อป้องกันไม่ให้กระดูกที่หักเคลื่อนไปบาดเนื้อเยื่อหรือเส้นเลือดรอบข้าง หมายเหตุ: ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลฉุกเฉินภายใน 24 ชั่วโมง

---

🏥 การวินิจฉัยและการรักษา: ทำไมต้อง "ผ่าตัดด่วน (Fast Track)"?

แพทย์จะทำการวินิจฉัยด้วยการเอกซเรย์ (X-ray) เพื่อดูตำแหน่งและลักษณะการหัก ซึ่งจะนำไปสู่การวางแผนการรักษา

ความเข้าใจผิด: "แก่แล้ว ปล่อยไว้ไม่ต้องผ่าตัดหรอก เสี่ยง"

นี่คือความเข้าใจที่ อันตรายมาก ข้อมูลทางการแพทย์ระบุชัดเจนว่า ผู้ป่วยสูงอายุที่กระดูกสะโพกหัก หากไม่ได้รับการรักษาหรือปล่อยให้นอนติดเตียง มีโอกาสเสียชีวิตสูงถึง 50% ภายใน 1 ปีแรก สาเหตุไม่ได้มาจากกระดูกหักโดยตรง แต่มาจาก "โรคแทรกซ้อน" เช่น แผลกดทับ ปอดบวม ทางเดินปัสสาวะอักเสบ และภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด

นวัตกรรมการรักษา: ผ่าตัดเร็ว ลดความเสี่ยง (Fast Track Hip Fracture)

อ้างอิงจากโมเดลการรักษาของประเทศอังกฤษ และตัวอย่างความสำเร็จจาก โรงพยาบาลแพร่ (โดย นพ.ลักษณ์ ชุติธรรมานันท์) พบว่าวิธีรักษาที่ดีที่สุดคือ "การผ่าตัดให้เร็วที่สุด ภายใน 24-48 ชั่วโมง" (หรือภายใน 6 ชั่วโมงในรายที่ความเสี่ยงสูง)

• ลดโรคแทรกซ้อนได้ถึง 10 เท่า: การผ่าตัดเร็วช่วยให้ผู้ป่วยลุกนั่งและเดินได้ไว ไม่ต้องนอนติดเตียง

• เทคโนโลยีปัจจุบันปลอดภัยขึ้น: ใช้เวลาผ่าตัดเพียง 15-30 นาที บาดเจ็บเนื้อเยื่อน้อยลง

• วิธีผ่าตัด: ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ มีทั้งการใช้โลหะดามกระดูก หรือ การผ่าตัดเปลี่ยนหัวกระดูกสะโพกเทียมและยึดด้วยกาวกระดูก (Bone cement)

---

🛌 การดูแลผู้ป่วยหลังผ่าตัด และสัญญาณเตือนที่ต้องรีบพบแพทย์

ระยะเวลาที่กระดูกจะติดและฟื้นตัวขึ้นอยู่กับสุขภาพและอายุของผู้ป่วยแต่ละราย ญาติควรสอบถามแพทย์ผู้ผ่าตัดโดยตรงในประเด็นเหล่านี้:

• จับพลิกตะแคง นั่ง ยืน หรือพยุงเดินได้บ่อยแค่ไหน?

• เริ่มใช้เครื่องพยุงเดิน (Walker) และลงน้ำหนักที่ขาข้างที่หักได้เมื่อไหร่?

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพาผู้ป่วยกลับมาพบแพทย์ก่อนวันนัด:

• ปวดสะโพกหรือขาด้านที่หักรุนแรงขึ้นผิดปกติ

• ขาบวมแดง แผลผ่าตัดอักเสบ หรือมีหนองไหล

• มีไข้สูง ปัสสาวะแสบขัด หรือเริ่มมีแผลกดทับบริเวณก้นกบ

---

🛡️ ป้องกันดีกว่ารักษา: วิธีจัดบ้านเพื่อวัยเก๋า

การป้องกันที่ต้นเหตุคือการรักษาภาวะกระดูกพรุน และที่สำคัญที่สุดคือ การป้องกันการหกล้ม

1. พื้นที่ปลอดภัย: จัดบ้านให้โล่ง ไม่มีสิ่งกีดขวาง ไม่มีพรมเช็ดเท้าที่ลื่นไถลได้

2. พื้นต้องแห้ง: ระวังจุดที่มีน้ำขังหรือลื่น โดยเฉพาะในห้องน้ำ

3. ห้องน้ำเพื่อผู้สูงอายุ: แยกโซนเปียก-แห้ง ปูพื้นกันลื่น มีเก้าอี้สำหรับนั่งอาบน้ำ และ ต้องมีราวจับ บริเวณชักโครกและจุดอาบน้ำ

4. สัตว์เลี้ยง: ระมัดระวังหมาหรือแมววิ่งตัดหน้าหรือพันแข้งพันขา ซึ่งเป็นสาเหตุการล้มที่พบบ่อยมาก

บทสรุปทิ้งท้ายสำหรับครอบครัว

เมื่อผู้สูงอายุในบ้านกระดูกสะโพกหัก โปรดพิจารณาเรื่องการผ่าตัดอย่างถี่ถ้วนและรวดเร็ว การปฏิเสธการผ่าตัดเพราะกลัวความเสี่ยง อาจนำไปสู่ความเจ็บปวดทรมานและการเสียชีวิตจากโรคแทรกซ้อนที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ขอให้ปรึกษาแพทย์อย่างใกล้ชิด ทีมแพทย์ยุคใหม่พร้อมและมีศักยภาพในการผ่าตัดด่วน (Fast Track) เพื่อคืนคุณภาพชีวิตที่ดีและรอยยิ้มกลับสู่ครอบครัวของคุณอีกครั้ง